پنجشنبه چهاردهم اردیبهشت ۱۴۰۲ - 10:59 - محسن محصل یزدی - آیا همواره علم و دین ناگزیرند در تضاد با هم باشند؟نیکولاس اسپنسر در کتابش به نام «Magisteria» صورتبندی ارائه شده در کتاب «تاریخ تضاد علم و دین» را که مورد حمایت ریچارد داوکینز و دیگران قرار گرفته، گمراهکننده میداند. به نظر او برای قرنها علم و دین «بیپایان و به طرز شگفتانگیزی در هم تنیده شدهاند». این روایت اسپنسر از رابطه علم و دین، حتی برای خوانندگانی که تمایل به مخالفت با او دارند روحبخش انگاشته شده است. اواخر قرن نوزدهم دو کتاب درباره علم و دین به فاصله یک دهه از یکدیگر منتشر شد. ویلیام گراهام در «آیین علم» سعی کرد ایدههای علمی جدید را با ایمان تطبیق دهد. در سال 1881، چارلز داروین که در آن زمان یک لاادری (آگنوستیک) بود، به او گفت: «تو اعتقاد درونی مرا بیان کردی، هر چند بسیار واضحتر و روشنتر از آنچه میتوانستم بگویم، اینکه جهان نتیجه تصادف نیست.» کتاب دیگر اما سروصدای بسیار بیشتری بهپا کرد. «تاریخ تضاد علم و دین» نوشته جان ویلیام دریپر یکی از اولین کتابهای پساداروینی بود و این دیدگاه را مطرح کرد- همانطور که از عنوانش پیداست- که علم و دین سخت در تعارضاند. این کتاب که به شدت از سوی ناشر تبلیغ شد، پنجاه نوبت در آمریکا و بیست و چهار بار در بریتانیا چاپ و به حداقل ده زبان ترجمه شد. کتاب پرفروش دریپر داستانی از ستیز را روایت میکند که از آن زمان تاکنون، به روایت غالب رابطه این دو بدل شده است.نیکولاس اسپنسر در کتاب جدید روشنگرش «Magisteria» ادعا میکند این صورتبندی که اخیراً مورد حمایت ریچارد داوکینز و دیگران قرار گرفته،

محمد عثمانی در این نوشتار اندیشه خالد ابوالفضل را درباره اسلام و دموکراسی و طرحواره فکری او را مرور میکند.با سقوط امپراطوری عثمانی، جهان عرب به طور خاص و خاورمیانه به طور عام براساس نقشه طراحی شده از سوی کشورهای پیروز بعد از جنگ جهانی اول صاحب کشور و ملت شدند. از آن روز تاکنون در باب نوع حکومتها و شیوه جابه جایی قدرت در این سرزمینها بحثهای فراوانی صورت گرفته است. اما مسئله اصلی در این سرزمینها، مواجههای است که با دنیای مدرن صورت گرفته است. البته از حمله ناپلئون به مصر، امواج جهان در حال شکلگیری مدرن به صورتهای گوناگون و در ذیل استعمار به سرزمینهای عربی رسید.با شکلگیری کشورهای عربی، متناسب با بافت جمعیتی و فرهنگی، گرایش به ساختارهای دموکراتیک به دشوارهای مهم تبدیل شد. این چالش در بستر اجتماعی عربی به تلاش در سازگاری با اسلام موضوعیت یافت. اسلام در جهان عرب فقط به مثابه یک دین مورد توجه نیست؛ بلکه به مقولهای فرهنگی همزاد با عربیت است. عربیت با اسلام یک امر واحد تلقی میشود که اسلام در بستر عربی و متناسب با بافت اجتماعی و فرهنگی آن برساخته شده است. از اینرو تلاشی در همسازی فکری و فرهنگی جهان عرب با مسئلهای چون دموکراسی، جدا از مقوله اسلام نخواهد بود. هر تلاشی در این راستا از اسلام به مثابه مقولهای فرهنگی در جهان عرب عبور میکند.این دشواره در طول تاریخ معاصر مورد توجه بسیاری از اندیشمندان جهان عرب بوده است که هر کدام از جهتی و منشی به حل این دشواره اقدام کرده است. از جمله این متفکران، خالد ابوالفضل است. وی از نسل سوم اندیشمندان جهان عرب است که در آمریکا تحصیلات دانشگاهی خود را طی کرده و به عنوان استاد قانون اسلامی در دانشکده حقوق دانشگاه کالیفورنیا در شهر لوس انجل

پیروان تمام ادیان به «صداقت» بیشترین اهمیت را میدهندبه نقل از “Church Times”؛ پیروان ادیان مختلف به صداقت بهعنوان یک ویژگی دینی مهم نگاهی مشترک دارند و عدالت و مهربانی از دید آنها در ردههای بعدی قرارگرفتهاند.در گزارش “مشارکت دینی شایسته و مرکز شخصیت و صفات جو بیلی دانشگاه بیرمنگام” از سه هزار نفر از پیروان ادیان “مسیحیت، هندو، اسلام، یهود، سیک، اومانیسم(انسانگراها) و حتی انسانهای بیدین خواسته شد از میان بیستوچهار صفت ارائهشده شش صفتی که در دین آنها بیشترین اهمیت را دارد، انتخاب کنند.“بذل و بخشش، شهروندی شایسته، تمدن و مدنیت، اجتماع، مهربانی، اعتمادبهنفس، تفکر انتقادی، کنجکاوی، فداکاری، قدردانی و تشکر، صداقت، تواضع، عدالت، عطوفت، حسن همجواری، استقامت، تقوا، تأمل، انعطافپذیری، خدمت، کار گروهی، بردباری و خرد” صفاتی بودند که به شرکتکنندگان در نظرسنجی ارائه شد.از میان این صفات، صداقت در صدر لیست شش صفتی قرار گرفت که شرکتکنندگان برگزیده بودند. از سویی هم در بین شش صفتی که پیروان ادیان در این نظرسنجی انتخاب کرده بودند، سه صفت مشترک وجود داشت. مسلمانان و یهودیها و مسلمانان و سیک ها بیشترین صفات مشترک را انتخاب کرده بودند: پنج صفت مهربانی، عدالت، ایثار، صداقت و بخشش بین مسلمانان و یهودیها مشترک بود و چهار صفت ” عدالت، ایثار، صداقت، بخشش و قدردانی” بهصورت مشترک از سوی مسلمانان و سیک ها برگزیدهشده بود.اومانیسم(انسانگراها) نیز با یهودیها و مسلمانان در انتخاب سه صفت صداقت، مهربانی و عدالت اشتراک داشتند.پیروان مسیحیت با مشارکت سیونه و هفتدهم درصدی، بزرگترین گروه شرکتکننده در نظرسنجی را تشکیل میداد. در بین مسیحیها صفت “بذل و بخشش” اولین صفت مهم انتخابشده بود و